Przejdź do treści

Jak rozpoznać fałszywą fakturę i podmieniony numer konta w mailu od kontrahenta

BCP Token Technologia, Biznes

Pracownik firmy porównuje dane z faktury z informacjami na ekranie laptopa przed wykonaniem przelewu

Fałszywą fakturę najłatwiej rozpoznać nie po wyglądzie dokumentu, ale po okolicznościach: nagłej zmianie numeru rachunku, presji czasu i prośbie o dyskrecję. Oszuści coraz częściej podszywają się pod prawdziwych kontrahentów, korzystają z ich logo, wzorów dokumentów, a czasem nawet z przejętej skrzynki pocztowej. Dlatego każdą informację o nowym numerze konta trzeba potwierdzić innym kanałem niż e-mail, najlepiej telefonicznie pod numerem, który firma zna z wcześniejszej współpracy, a rachunek sprawdzić w wykazie podatników VAT, czyli na tak zwanej białej liście. Koniec roku sprzyja takim oszustwom, bo w księgowości przybywa płatności, a ludzie pracują w pośpiechu.

Jak działa oszustwo na zmianę rachunku

Schemat jest prosty i dlatego skuteczny. Oszust zdobywa dostęp do skrzynki pocztowej kontrahenta albo rejestruje domenę łudząco podobną do jego adresu, na przykład z jedną literą zamienioną na cyfrę. Potem czyta korespondencję, poznaje terminy płatności i czeka na dobry moment. Wiadomość, którą dostaje księgowość, wygląda zwyczajnie: ten sam podpis, ta sama stopka, nawiązanie do wcześniejszych rozmów.

Najczęściej spotykane warianty to:

  • informacja o zmianie banku i nowym numerze konta, z prośbą o przelanie zaległych faktur na nowy rachunek,
  • korekta faktury, która różni się od oryginału wyłącznie numerem rachunku,
  • pilna płatność zlecona rzekomo przez prezesa lub właściciela firmy, z prośbą, by nie omawiać jej z innymi,
  • faktura od nieznanej firmy za usługę, której nikt nie zamawiał, na przykład wpis do katalogu lub odnowienie domeny.

Sygnały ostrzegawcze w mailu i na fakturze

Pojedynczy szczegół nie przesądza sprawy, ale kilka z nich naraz powinno zatrzymać przelew. Warto sprawdzić przede wszystkim:

Gdzie patrzećCo powinno zaniepokoić
Adres nadawcyDrobna różnica w domenie, adres z darmowej poczty, inna nazwa wyświetlana niż rzeczywisty adres.
Adres do odpowiedziOdpowiedź trafia na inny adres niż ten, z którego przyszła wiadomość.
Numer rachunkuBank inny niż dotychczas, rachunek zagraniczny przy krajowym kontrahencie, brak rachunku w wykazie podatników VAT.
TreśćPresja czasu, prośba o poufność, błędy językowe, których kontrahent zwykle nie robi.
DokumentInna czcionka lub układ niż na wcześniejszych fakturach, plik do pobrania z linku zamiast załącznika.

Od 2026 roku większość firm wystawia faktury w Krajowym Systemie e-Faktur. Jeśli kontrahent korzysta z KSeF, a dokument dotarł wyłącznie mailem i nie ma go w systemie, to wyraźny powód, by wstrzymać płatność i wyjaśnić sprawę.

Procedura sprawdzania przed przelewem

W małej firmie wystarczy kilka zasad zapisanych na jednej kartce i przestrzeganych bez wyjątków. Najważniejsze z nich:

  1. Zmiana rachunku zawsze potwierdzana telefonicznie pod numerem z umowy lub wcześniejszej korespondencji, nigdy pod numerem podanym w podejrzanym mailu.
  2. Sprawdzenie rachunku na białej liście w wyszukiwarce Ministerstwa Finansów. Przy płatności powyżej 15 000 zł na rachunek spoza wykazu firma traci prawo do zaliczenia wydatku do kosztów i ryzykuje solidarną odpowiedzialność za VAT kontrahenta, chyba że w ciągu 7 dni złoży zawiadomienie ZAW-NR.
  3. Zasada dwóch osób przy nowych odbiorcach i zmianach danych: jedna osoba wprowadza przelew, druga go zatwierdza.
  4. Brak wyjątków dla pilnych próśb od przełożonych przesłanych mailem lub komunikatorem. Prawdziwy prezes zrozumie, że księgowa dzwoni, by potwierdzić.

Warto też zadbać o zabezpieczenia techniczne: weryfikację dwuetapową w poczcie, silne hasła i poprawnie skonfigurowane rekordy SPF, DKIM i DMARC dla firmowej domeny, które utrudniają podszywanie się pod nią. Szerzej o ochronie kont i urządzeń piszemy w tekście Cyberbezpieczeństwo: jak chronić się przed włamaniami?.

Co zrobić, gdy pieniądze trafiły na konto oszusta

Liczy się czas, często godziny. Im szybciej bank odbiorcy dostanie informację o oszustwie, tym większa szansa na zablokowanie środków, zanim zostaną wypłacone lub przelane dalej. Kolejność działań wygląda tak:

  • natychmiast zadzwoń do swojego banku i poproś o próbę zatrzymania lub zwrotu przelewu,
  • zgłoś przestępstwo na policji i zachowaj potwierdzenie zgłoszenia, bank może o nie poprosić,
  • zgłoś incydent do CERT Polska, zwłaszcza gdy podejrzewasz przejęcie skrzynki pocztowej,
  • poinformuj prawdziwego kontrahenta, bo jego klienci mogą dostawać te same wiadomości,
  • zmień hasła do poczty i sprawdź reguły przekazywania wiadomości, które oszuści często ustawiają po cichu.

Pamiętaj, że przelew na rachunek oszusta nie zwalnia z długu wobec rzeczywistego kontrahenta. Faktura pozostaje niezapłacona, a spór o to, kto zawinił, bywa długi. Jeśli to Ty jesteś stroną, której klienci zapłacili oszustowi, rozmowę o należnościach warto prowadzić spokojnie i rzeczowo, korzystając ze sposobów opisanych w tekście o tym, jak odzyskać niezapłaconą fakturę od kontrahenta bez pomocy prawnika.

Jak przygotować zespół na sezon płatności przed końcem roku

Listopad i grudzień to czas rozliczeń, zaliczek i faktur za cały rok. Przed tym okresem warto zebrać osoby, które zlecają przelewy, i w kwadrans omówić kilka przykładów podejrzanych wiadomości. Dobrze sprawdza się też prosta lista stałych kontrahentów z potwierdzonymi numerami rachunków i telefonami kontaktowymi, aktualizowana tylko po rozmowie, nigdy na podstawie samego maila. Takie przygotowanie kosztuje niewiele czasu, a chroni przed stratą, której firma może nie odzyskać.

Dobrym nawykiem jest też krótka notatka po każdej podejrzanej wiadomości: kto ją dostał, z jakiego adresu przyszła i co w niej było nie tak. Po kilku miesiącach taki zbiór pokazuje, jakie schematy trafiają do firmy najczęściej, i ułatwia szkolenie nowych osób w księgowości. Jeśli oszuści podszywają się pod Twoją firmę, uprzedź o tym klientów w zwykłej korespondencji i przypomnij, że numer rachunku zmieniasz tylko po rozmowie telefonicznej.

Przeczytaj także